Sot më 27 tetor 2026, revista e njohur "Azhar-Alharf" në Kajro solli në vëmendje të opinionit akademik studimin e plotë të Prof. Dr. Beqir Ismailit, i cili sjell një portret të gjithanshëm të jetës dhe veprimtarisë së Prof. Dr. Ahmed Fuad Pashës. Ky punim shkencor ndriçon jo vetëm kontributet e tij të çmuara në fizikë, filozofinë e shkencës dhe trashëgiminë islame, por edhe lidhjet e forta shpirtërore e kulturore dhe qëndrimet e tij parimore në mbështetje të çështjes së Kosovës, duke shërbyer si një urë e fortë komunikimi qytetërues ndërmjet dy popujve.

Prof. Dr. Ahmed Fuad Pasha: Dijetari poliedrik dhe urat e komunikimit shkencor e qytetërimor ndërmjet Egjiptit dhe Kosovës

Studim shkencor dhe intelektual mbi jetën dhe veprimtarinë e tij akademike, kontributet në shërbim të shkencës dhe trashëgimisë islame, si dhe dimensionet e komunikimit kulturor e njerëzor me Kosovën

Nga: Prof. Dr. Beqir Ismaili

Hyrje

Ahmed Fuad Pasha - një pishtar i shkencës dhe një urë qytetërimore ndërmjet Egjiptit dhe Kosovës

Jeta dhe veprimtaria shkencore e Prof. Dr. Ahmed Fuad Pashës përfaqësojnë shembullin e një dijetari që e shndërroi shkencën në mision njerëzor dhe dijen në një mjet për ndërtimin e vetëdijes qytetërimore dhe forcimin e komunikimit ndërmjet popujve. Gjatë karrierës së tij, ai ndërthuri specializimin e thelluar në fizikë me interesimin për filozofinë e shkencës dhe përkushtimin ndaj trashëgimisë shkencore të qytetërimit islam. Krahas kësaj, ai dha kontribute të rëndësishme akademike dhe kulturore në shërbim të shoqërisë dhe të gjuhës arabe.

Rëndësia e këtij studimi nuk kufizohet vetëm në paraqitjen e etapave të jetës së tij arsimore dhe akademike, apo në njohjen me prodhimtarinë e tij shkencore e intelektuale dhe pjesëmarrjen në institucione shkencore e kulturore. Studimi synon gjithashtu të ndriçojë një aspekt të rëndësishëm të marrëdhënies së tij me çështjen e Kosovës dhe të tregojë se si qëndrimi i tij ndaj kësaj çështjeje shprehte solidaritet njerëzor dhe interesim për çështjet e popujve dhe të drejtat e tyre. Nëpërmjet komunikimit intelektual dhe kulturor, një dijetar mund të kapërcejë kufijtë e specializimit të vet akademik dhe të luajë një rol aktiv në afrimin e kombeve, në forcimin e dialogut dhe në nxitjen e mirëkuptimit të ndërsjellë.

Veçantia e këtij artikulli buron edhe nga këndvështrimi i autorit të tij, Prof. Dr. Beqir Ismaili nga Kosova, i cili paraqet një vështrim dokumentues dhe vlerësues mbi një veprimtari shkencore e intelektuale që meriton të studiohet dhe të bëhet e njohur. Ai lidh kontributin shkencor të Prof. Dr. Ahmed Fuad Pashës me dimensionet e komunikimit qytetërimor ndërmjet Egjiptit dhe Kosovës. Trajtimi i çështjes së Kosovës në këtë kontekst dëshmon se marrëdhëniet ndërmjet popujve nuk ndërtohen vetëm përmes politikës, por forcohen gjithashtu nga dija, kultura dhe qëndrimet e sinqerta njerëzore.

Studimi përbëhet nga kapituj dhe nënkapituj që trajtojnë prejardhjen dhe arsimimin, karrierën akademike, prodhimtarinë shkencore dhe intelektuale, anëtarësimet dhe çmimet, pjesëmarrjen në konferenca e veprimtari shkencore, si dhe kontributet kulturore e qytetërimore. Një vëmendje e veçantë i kushtohet marrëdhënies së tij me çështjen e Kosovës dhe analizës së dimensioneve të saj intelektuale e njerëzore. Këtë rrugëtim e kurorëzon një poezi kushtuar Prof. Dr. Ahmed Fuad Pashës, si shprehje e mirënjohjes dhe e vlerësimit nga Kosova për Egjiptin e dashur, e cila mishëron dimensionin emocional të marrëdhënies ndërmjet autorit dhe personalitetit të trajtuar.

Qëllimi i këtij artikulli është të paraqesë një portret të plotë të një personaliteti shkencor që ndërthurte specializimin me dijen e gjerë, kërkimin akademik me angazhimin ndaj çështjeve njerëzore. Njëkohësisht, ai synon të nxjerrë në pah rolin që personalitetet shkencore dhe kulturore mund të luajnë në ndërtimin e urave të miqësisë dhe bashkëpunimit ndërmjet Egjiptit dhe Kosovës, si dhe në përforcimin e vlerave të dijes, mirënjohjes dhe dialogut qytetërimor.

Kapitulli i parë: Rruga arsimore e Prof. Dr. Ahmed Fuad Pashës

Rruga arsimore e çdo dijetari është pasqyrë e sinqertë që reflekton tiparet e personalitetit të tij shkencor dhe intelektual, dhe zbulon rrënjët e para që formësuan mendjen e tij dhe metodologjinë e tij në jetë. Pa dyshim, rruga e Prof. Dr. Ahmed Fuad Pashës përbën një model unik të dijetarit që bashkoi origjinalitetin shkencor me thellësinë fetare, dhe epërsinë akademike me përkushtimin kombëtar. Fëmijëria e tij e hershme në fshatin egjiptian, me sfidat dhe ngjarjet që e shoqëruan, ishte fara e parë që dha frytet e këtij personaliteti shkencor të dalluar. Në këtë kapitull, ne shqyrtojmë rrugën arsimore të Dr. Ahmed Fuad Pashës që nga fëmijëria e tij e hershme, duke kaluar nëpër fazat e ndryshme të arsimimit të tij, deri në marrjen e Dr. aturës nga Universiteti i Moskës, dhe përvojat e pasura që shoqëruan këtë proces dhe kontribuan në formësimin e ndërgjegjes së tij shkencore dhe kombëtare.

Seksioni i parë: Fëmijëria e hershme dhe rrënjët e para

Dijetari i madh Prof. Dr. Ahmed Fuad Pasha lindi më 15 nëntor 1942 në governoratin e Sharkije në Egjipt, në një familje të njohur për dijen dhe vlerësimin shoqëror. Babai i tij, e kuptoi që në momentet e para rëndësinë e arsimit në ndërtimin e njeriut, prandaj u kujdes për arsimimin e djalit të tij që në moshë të vogël, dhe e dërgoi atë në "Kuttab-in e fshatit" për të mësuar bazat e leximit dhe shkrimit dhe për të memorizuar Kuranin e Shenjtë. Babai i tij nuk u kufizua vetëm me kaq, por porositi "shehun e Kuttab-it" që t'i mësonte djalit bazat e aritmetikës dhe disa rregulla të gjuhës arabe, në një tregues të hershëm të dëshirës së babait që djali i tij të rritej me një formim të plotë që bashkon shkencat fetare dhe shkencat laike.

Kjo kujdesje e hershme prindërore dha fryte në formimin e një personaliteti shkencor të dalluar, pasi fëmija Ahmed Fuad Pasha filloi jetën e tij arsimore me hapa të vendosur dhe të menduar. Kur arriti moshën për t'u regjistruar në shkollën fillore, filloi të ndjekë rregullisht shkollën gjatë gjithë vitit shkollor, duke vazhduar memorizimin e Kuranit Fisnik gjatë pushimeve verore. Që në atë fazë të hershme, ai tregoi një aftësi të jashtëzakonshme për arritje shkencore, pasi arriti të shkurtojë një vit të plotë të shkollës fillore, gjë që tregon inteligjencën e tij të mprehtë dhe aftësinë e tij për asimilim të shpejtë.

Më pas u regjistrua në shkollën e mesme të ulët në qytetin e Bilbis në governoratin e Sharkije, ku vazhdoi epërsinë e tij shkencore. Megjithatë, fati kishte një takim me të në një moshë të hershme, pasi babai i tij vdiq kur ai ishte rreth dhjetë vjeç. Kjo ngjarje e rëndë përbënte një pikë kthese vendimtare në jetën e tij, pasi ai ndjeu peshën e madhe të përgjegjësisë mbi supet e tij, dhe rriti vendosmërinë e tij për të vazhduar arsimimin dhe për të pasur sukses me epërsi, në mënyrë që të përmbushte dëshirën e babait të tij që ai të ishte si gjyshi i tij nga nëna, mësuesi në shkollën Dar al-Ulum dhe një nga të arsimuarit e paktë në qytetin e tij në atë kohë. Kështu, pikëllimi u shndërrua në një motiv të fortë për epërsi, dhe kujtimi i babait të tij, u bë një dritë që ndriçon rrugën e tij të dijes dhe suksesit.

Seksioni i dytë: Faza e shkollës së mesme dhe ndërgjegjja e hershme kombëtare

Pasi mori certifikatën e shkollës së mesme të ulët në vitin 1956, u regjistrua në shkollën e mesme të lartë në të njëjtin qytet (Bilbis), për të vazhduar rrugën e tij arsimore në një fazë të re plot sfida. Regjistrimi i tij në shkollën e mesme të lartë përkoi me një ngjarje kombëtare të madhe, e cila ishte agresioni trepalësh kundër Egjiptit në të njëjtin vit, një ngjarje që la një ndikim të thellë në ndërgjegjen e të riut të vogël, pasi ai ndjeu për herë të parë në jetën e tij kuptimin e vërtetë të patriotizmit, dashurisë për atdheun dhe sakrificës për të.

Çështja nuk u ndal në kufijtë e ndjenjave patriotike, por i kaloi ato në veprim pozitiv, pasi ai dërgoi një letër mbështetjeje Presidentit Xhemal Abdel Nasser për qëndrimet e tij heroike në përballjen me agresionin. Gëzimi i tij ishte i papërshkrueshëm kur i erdhi në shkollë një letër prej tij duke i falënderuar për letrën e tij drejtuar atij, dhe duke e nxitur të përvetësonte dijen dhe të arrinte epërsi në interes të atdheut. Ky gjest i sjellshëm përbënte një motiv shtesë për të riun për të vazhduar epërsinë, pasi ai kuptoi se dija nuk është thjesht një qëllim personal, por është një mjet për të shërbyer atdheun dhe për ta lartësuar atë.

Përpjekjet e tij të vazhdueshme dhanë fryte me marrjen e certifikatës së shkollës së mesme të lartë në vitin 1959, për të filluar një fazë të re në jetën e tij arsimore. Dëshira e tij ishte të regjistrohej në Fakultetin e Shkencave në Universitetin e Kajros, sepse ai ishte më i prirur drejt specializimit në fushën e fizikës ose kimisë, të cilat përfaqësonin për të një pasion shkencor të hershëm. Ai arriti atë që dëshironte, dhe u regjistrua në Fakultetin e Shkencave, ku filloi një fazë të re të jetës së tij universitare.

Jeta universitare e mahniti atë me hapësirën e përshtatshme që i ofroi për lirinë e mendimit dhe zgjedhjes, kështu që ai punoi me përkushtim për të arritur ekuilibrin e kërkuar midis epërsisë në specializimin shkencor dhe thellimit të kulturës fetare. Ky ekuilibër i saktë ishte një tipar i veçantë i personalitetit të tij që nga fazat e tij të hershme arsimore, gjë që tregon interesin e tij të hershëm për lidhjen midis shkencës dhe fesë. Ky interes dha fryte me fitimin e tij në një konkurs fetar në nivel republike me një studim të titulluar "Kurani dhe Shkenca Moderne", një titull që mishëron qartë këtë orientim intelektual të dalluar që do ta shoqëronte gjatë gjithë jetës së tij shkencore.

Seksioni i tretë: Faza universitare dhe studimet pasuniversitare

Pasi mori gradën e diplomës Bachelor në Shkenca në vitin 1963, u emërua asistent në Departamentin e Fizikës në Fakultetin e Shkencave të Universitetit të Kajros, një fillim i karrierës së tij akademike që do të dëshmojë më shumë dallim dhe arritje. Ai vazhdoi studimet e tij pasuniversitare në të njëjtin universitet, ku mori gradën e Masterit në Fizikë nga Universiteti i Kajros në vitin 1969.

Në të njëjtin vit, ai u nominua për një bursë studimi për të marrë gradën e doktoraturës në Fizikë nga Universiteti i Moskës, një hap i rëndësishëm që do të hapte horizonte të reja shkencore para tij. Periudha e pesë viteve që kaloi në Moskë ishte me përfitime të shumta, pasi i deleguari duhej të merrte gradën e doktoraturës në gjuhën ruse dhe në filozofinë marksiste përveç specializimit të tij shkencor, që ishte fizika. Kjo përvojë unike i dha atij mundësinë të njihej me qasje të ndryshme shkencore dhe filozofike, gjë që pasuroi formimin e tij intelektual dhe shkencor.

Arritjet e tij në Moskë nuk u kufizuan vetëm në aspektin akademik, por ai kishte gjithashtu një aktivitet të dukshëm gjatë studimeve të tij, pasi ishte kryetar i Bashkimit të të Deleguarve Egjiptianë në Moskë, një pozicion që reflekton aftësitë e tij drejtuese dhe organizative, si dhe kujdesin e tij për të shërbyer kolegët e tij të deleguar dhe për t'i përfaqësuar ata në mënyrën më të mirë.

Pasi mori gradën e doktoraturës në Filozofi në Fizikë nga Universiteti i Moskës në vitin 1974, u kthye në Egjipt për të filluar një fazë të re të jetës së tij shkencore dhe akademike, duke sjellë me vete një bagazh të pasur shkencor dhe përvoja të ndryshme në fushat e fizikës, filozofisë dhe gjuhëve.

Kështu, ne shohim se rruga arsimore e Prof. Dr. Ahmed Fuad Pashës ishte një udhëtim plot epërsi dhe arritje, që filloi nga Kuttab-i i fshatit ku memorizoi Kuranin e Shenjtë dhe mësoi bazat e aritmetikës dhe gjuhës arabe, kaloi nëpër fazat e ndryshme të arsimit që dëshmuan epërsinë dhe dallimin e tij, dhe arriti në Universitetin e Moskës ku mori doktoraturës në Fizikë. Kjo rrugë ishte plot mësime dhe morali, pasi mishëroi vlerat e këmbënguljes, perseverancës dhe përkushtimit ndaj shkencës dhe atdheut. Gjithashtu, kjo rrugë zbuloi një personalitet shkencor të plotë, që bashkoi thellësinë shkencore me kulturën fetare, dhe epërsinë akademike me ndërgjegjen kombëtare, gjë që e bën atë një model për t'u ndjekur nga brezat e ardhshëm të shkencëtarëve dhe studiuesve.

Kapitulli i dytë: Karriera akademike e Prof. Dr. Ahmed Fuad Pasha

Karriera akademike e Prof. Dr. Ahmed Fuad Pasha përbën një model të shquar të kontributit të plotë shkencor dhe administrativ, pasi ai ka bashkuar ekselencën në kërkimin shkencor, përkushtimin ndaj shërbimit të universitetit dhe shoqërisë, si dhe kontributin intelektual në fusha të ndryshme. Ndikimi i kësaj karriere nuk kufizohet vetëm në kufijtë e universitetit ose të shoqërisë lokale, por është shtrirë edhe në jetën kulturore dhe shkencore në nivelin e botës arabe dhe islame. Ky kapitull synon të hedhë dritë mbi stacionet kryesore të kësaj karriere të pasur, duke filluar nga ngjitja e tij në detyrat akademike, duke kaluar nëpër pozicionet administrative që ai mbajti, dhe duke përfunduar me prodhimin e tij të pasur shkencor dhe intelektual.

Së pari: Avancim akademik dhe profesional

Prof. Dr. Ahmed Fuad Pasha e filloi karrierën e tij akademike si asistent mësimdhënës në Fakultetin e Shkencave të Universitetit të Kajros në vitin 1963, një fillim që pasqyron pasionin e tij të hershëm për shkencat dhe dëshirën e tij për t'u angazhuar në fushën akademike që në fazat e hershme. Më pas ai u ngjit në detyrat shkencore sipas sistemit universitar të njohur, duke u bërë lektor në vitin 1974, pastaj profesor asistent në vitin 1980, derisa arriti gradën e profesorit në vitin 1987. Kjo ngjitje është dëshmi e meritës shkencore dhe kompetencës akademike që ai dëshmoi gjatë viteve të kërkimit dhe mësimdhënies.

Roli i tij nuk u kufizua vetëm në aspektin e mësimdhënies dhe kërkimit, por ai kontribuoi edhe në zhvillimin e punës universitare përmes marrjes së pozicioneve administrative të larta, ndër të cilat më të spikaturat ishin emërimi i tij si zëvendësdekan i Fakultetit të Shkencave të Universitetit të Kajros për çështjet e shërbimit ndaj shoqërisë dhe mjedisit gjatë periudhës 1996-2000, pastaj dekan i fakultetit për periudhën 2000-2001, dhe më pas zëvendësrektor i universitetit për çështjet e shërbimit ndaj shoqërisë dhe mjedisit nga viti 2001 deri në 2003. Këto pozicione patën një ndikim të madh në forcimin e rolit të universitetit në shërbimin e shoqërisë dhe në lidhjen e kërkimit shkencor me çështjet e zhvillimit dhe mjedisit.

Së dyti: Kontributi në shërbimin ndaj komunitetit dhe mjedisit

Periudha e mbajtjes së pozicioneve administrative u karakterizua nga një fokus i qartë në shërbimin ndaj shoqërisë dhe zhvillimin e mjedisit, fusha të cilat sot konsiderohen ndër prioritetet e universiteteve moderne. Dr. Pasha kontribuoi në konsolidimin e kulturës së përgjegjësisë shoqërore tek anëtarët e stafit akademik dhe studentët, si dhe në orientimin e kërkimit shkencor drejt zgjidhjes së problemeve mjedisore dhe shoqërore. Edhe sot ai vazhdon të punojë si profesor i angazhuar në fakultet dhe këshilltar i rektorit të universitetit për çështjet e shërbimit ndaj shoqërisë dhe zhvillimit të mjedisit, gjë që tregon vazhdimësinë e kontributit të tij dhe dëshirën për të përfituar nga përvoja e tij e grumbulluar.

Së treti: Prodhimi shkencor dhe intelektual

Prof. Dr. Ahmed Fuad Pasha konsiderohet ndër shkencëtarët e rrallë që kanë bashkuar specializimin e saktë në shkencat e pastra dhe të aplikuara me kontributin intelektual në fushat e kulturës shkencore, mendimit islam dhe filozofisë së shkencës. Ai ka botuar më shumë se dyzet punime shkencore në fushën e fizikës në revista të specializuara në gjuhën angleze, gjë që pasqyron praninë e tij shkencore në rrethet akademike ndërkombëtare. Ai gjithashtu ka pasuruar bibliotekën arabe me më shumë se gjashtëdhjetë libra dhe referenca, qoftë si autor, përkthyes ose redaktor, duke përfshirë shkencat e pastra dhe të aplikuara, kulturën shkencore të drejtuar për fëmijët dhe të rinjtë, si dhe publikime në mendimin islam dhe filozofinë e shkencës.

Kjo larmi në prodhimin shkencor dhe intelektual pasqyron një vizion të plotë që bashkon specializimin e saktë shkencor me interesin për çështjet e mendimit dhe kulturës, gjë që e bën atë një model të dijetarit enciklopedik që kontribuon në ndërtimin e qytetërimit përmes shkencës dhe dijes.

Së katërti: Anëtarësia në organizatat shkencore dhe kulturore

Kontributet e Dr. Ahmed Fuad Pasha nuk u kufizuan vetëm në universitet, por u shtrinë edhe në anëtarësinë e tij në shumë organizata dhe komitete shkencore e kulturore. Ai u zgjodh anëtar i Akademisë së Gjuhës Arabe në vitin 2004, një nderim që pasqyron pozicionin e tij shkencor dhe kulturor, dhe konfirmon rolin e tij në shërbimin e gjuhës arabe dhe kulturës islame. Ai gjithashtu është anëtar i shumë organizatave dhe komiteteve shkencore e kulturore, gjë që tregon besimin e institucioneve shkencore dhe kulturore në kompetencën dhe përvojën e tij.

Së pesti: Ndikimi i qëndrueshëm i karrierës akademike

Karriera akademike e Prof. Dr. Ahmed Fuad Pasha nuk është thjesht një regjistër i pasur profesional, por është një model i kontributit të vazhdueshëm dhe ndikimit të rëndësishëm në fushat e arsimit, kërkimit shkencor dhe shërbimit ndaj shoqërisë. Ai arriti të bashkojë ekselencën akademike, udhëheqjen administrative, prodhimin e pasur shkencor dhe kontributin intelektual në çështjet e kulturës dhe mendimit islam. Ai mbetet një model për t'u ndjekur nga brezat e rinj të shkencëtarëve dhe studiuesve, të cilët gjejnë në të një shembull përkushtimi, vetëmohimi dhe shërbimi ndaj shkencës dhe shoqërisë.

Kështu, bëhet e qartë se Prof. Dr. Ahmed Fuad Pasha ka dhënë një kontribut të madh në karrierën e universitetit dhe shoqërisë, përmes ngjitjes së tij akademike, marrjes së pozicioneve administrative, prodhimit të tij të pasur shkencor dhe intelektual, dhe anëtarësisë së tij në organizatat shkencore dhe kulturore. Kjo karrierë e pasur meriton vlerësim dhe lavdërim, dhe fton për më shumë vëmendje ndaj dokumentimit dhe shfrytëzimit të saj në ndërtimin e brezave të ardhshëm. Nuk ka dyshim se ky kapitull përfaqëson një përpjekje modeste për të hedhur dritë mbi një aspekt të kësaj karriere, e cila meriton të tregohet dhe të studiohet për brezat e ardhshëm.

Kapitulli i tretë: Veprat dhe kontributet e tij në shkencë dhe mendim

Kapitulli i tretë paraqet gjerësinë e veprimtarisë shkencore dhe intelektuale të Prof. Dr. Ahmet Fuad Bashës. Portreti që del prej tij është ai i një studiuesi që nuk është kufizuar në një specializim të vetëm, por ka ndërtuar një veprimtari të ndërthurur në fizikë, shkencat e pastra dhe të aplikuara, historinë e shkencës, filozofinë e saj, mendimin shkencor islam dhe kulturën shkencore. Sipas materialit, prodhimtaria e tij përfshin më shumë se dyzet punime në revista të specializuara në gjuhën angleze dhe mbi dyzet libra e referenca, të shkruara, të përkthyera ose të verifikuara gjatë disa dekadave.

Vlera e këtij prodhimi nuk qëndron vetëm te numri i botimeve, por edhe te shumëllojshmëria e tyre. Veprat mësimore në fizikë u shërbejnë studentëve dhe institucioneve arsimore, përkthimet sjellin në gjuhën arabe burime të rëndësishme shkencore ndërkombëtare, ndërsa librat për fëmijë e të rinj synojnë ta bëjnë dijen më të kuptueshme dhe më të afërt për publikun e gjerë. Në anën tjetër, studimet mbi trashëgiminë shkencore islame dhe filozofinë e shkencës synojnë të vendosin në dialog dijen bashkëkohore me përvojën intelektuale të qytetërimit islam.

Kapitulli e paraqet Bashën si një dijetar enciklopedik, te i cili bashkëjetojnë specializimi eksperimental, përkushtimi ndaj gjuhës arabe, interesimi për trashëgiminë dhe dëshira për ta përhapur kulturën shkencore. Kjo gjerësi e interesave e bën të mundur që veprimtaria e tij të lexohet jo si një listë e shkëputur librash, por si një projekt i vazhdueshëm për të lidhur dijen, besimin, arsimin dhe zhvillimin qytetërues.

Prodhimtaria në fizikë dhe shkencat e aplikuara

Në fushën e fizikës, Basha ka botuar punime në revista të specializuara dhe ka marrë pjesë në hartimin e teksteve mësimore. Në material përmenden libra për fizikën e shkollës së mesme, optikën, fizikën e gjendjeve të ngurta, fizikën biologjike, bazat e shkencave fizike dhe eksperimentet e simulimit. Këto botime pasqyrojnë interesin për mësimdhënien dhe për zhvillimin e një baze të qëndrueshme shkencore te nxënësit dhe studentët.

Një pjesë e rëndësishme e punës së tij ka qenë përkthimi në bashkëpunim i literaturës shkencore nga anglishtja. Në këtë grup përfshihen tekste për mekanikën, fizikën praktike, termodinamikën, fizikën universitare dhe bazat e fizikës, si dhe vepra që trajtojnë historinë e shkencës, marrëdhënien ndërmjet shkencës dhe inxhinierisë në qytetërimin islam, zhvillimin e njohurive mbi atomin dhe kuarkun dhe filozofinë e kuantumit. Kjo veprimtari përkthimore ndihmon në zgjerimin e qasjes së lexuesit arab ndaj burimeve të rëndësishme të shkencës moderne.

Kapitulli nënvizon gjithashtu punën e Bashës për ta bërë shkencën të kuptueshme për fëmijët dhe të rinjtë. Enciklopeditë e ilustruara, librat me eksperimente shkencore dhe seritë për Tokën, pyjet, detet, oqeanet, yjet, planetët, dritën, jetën dhe dukuritë e përditshme e shndërrojnë njohurinë në një përvojë të afërt. Kjo qasje tregon se për autorin, zhvillimi shkencor nuk varet vetëm nga kërkimi i specializuar; ai kërkon edhe arsimim të hershëm, gjuhë të qartë dhe mundësi për ta kuptuar botën përmes pyetjeve e vëzhgimit.

Mendimi shkencor islam dhe trashëgimia

Një bosht tjetër i rëndësishëm është mendimi shkencor islam. Veprat e Bashës trajtojnë trashëgiminë shkencore të qytetërimit islam, filozofinë e shkencës nga perspektiva islame, shkencat kozmike në trashëgiminë islame, marrëdhënien e Islamit me globalizimin, kulturën shkencore, zhvillimin qytetërues dhe sfidat e ndotjes e të ndryshimeve klimatike. Përmes këtyre temave, autori kërkon të tregojë se historia e shkencës islame nuk duhet trajtuar si një kujtim i mbyllur i së kaluarës, por si një burim që mund të ndihmojë në mendimin dhe zhvillimin e së ardhmes.

Në këtë perspektivë, trashëgimia shihet si objekt kërkimi kritik dhe jo thjesht si simbol krenarie. Basha shqyrton kontributet e dijetarëve muslimanë, rolin e tyre në zhvillimin e metodave shkencore dhe ndikimin e tyre në historinë më të gjerë të dijes njerëzore. Veprat mbi Ibn al-Haytham, shkencat e qytetërimit islam, terminologjinë shkencore dhe gjuhën shkencore arabe e zgjerojnë këtë projekt nga historia drejt metodologjisë dhe terminologjisë bashkëkohore.

Kapitulli paraqet edhe interesimin e autorit për çështje aktuale: kulturën ekologjike, ndryshimet klimatike, teknologjinë dhe raportin ndërmjet dijes e etikës. Kështu, studimi i trashëgimisë lidhet me përgjegjësinë e shoqërisë së sotme. Mesazhi qendror është se tradita intelektuale mund të jetë e gjallë vetëm nëse studiohet, verifikohet dhe vihet në marrëdhënie me pyetjet e kohës.

Verifikimi i dorëshkrimeve dhe puna enciklopedike

Përveç autorësisë dhe përkthimit, Basha është marrë me verifikimin dhe studimin e dorëshkrimeve shkencore. Materiali përmend botime që lidhen me metalet e çmuara, postulatet e Euklidit, vetitë e gurëve, astronominë, optikën, matjet dhe peshat, si dhe traktatin mbi dritën e Hënës të Ibn al-Haytham. Kjo veprimtari kërkon kujdes filologjik, njohuri historike dhe kompetencë shkencore, sepse studiuesi duhet të kuptojë njëkohësisht tekstin, terminologjinë dhe kontekstin e tij.

Pjesëmarrja në përgatitjen e enciklopedive shkencore e islame e zgjeron ndikimin e tij përtej librave individualë. Në material renditen enciklopedi për njohuritë islame, shkencat për fëmijë, astronominë, personalitetet e dijetarëve arabë e muslimanë dhe fusha të ndryshme të qytetërimit islam. Këto projekte kërkojnë punë kolektive dhe organizim të dijes, duke e bërë informacionin më të përdorshëm për studiuesit dhe publikun.

Në përfundim, kapitulli i tretë ndërton figurën e një shkencëtari që lidh kërkimin e specializuar me edukimin publik dhe trashëgiminë historike. Ai paraqitet si autor, përkthyes, verifikues dorëshkrimesh dhe bashkëpunëtor në projekte enciklopedike. Kjo shumëllojshmëri dëshmon një vizion ku shkenca nuk ndahet nga kultura dhe historia, ndërsa trashëgimia nuk ndahet nga nevoja për dije të re.

Kapitulli i katërt: Anëtarësimi në institucionet shkencore dhe çmimet

Anëtarësimi në institucione dhe komitete

Kapitulli i katërt e zhvendos vëmendjen nga veprat individuale te njohja institucionale e punës së Prof. Dr. Ahmet Fuad Bashës. Sipas materialit, ai u zgjodh anëtar i Akademisë së Gjuhës Arabe në vitin 2004, duke u vlerësuar për kontributet shkencore dhe gjuhësore. Krahas këtij anëtarësimi, ai ka marrë pjesë në institucione dhe komitete që mbulojnë shkencat natyrore, gjuhën, historinë e shkencës, trashëgiminë, arabizimin e terminologjisë dhe kulturën shkencore.

Lista e angazhimeve përfshin Akademinë Shkencore Egjiptiane, komitete pranë Këshillit të Lartë të Universiteteve dhe Akademisë së Kërkimit Shkencor, shoqata të fizikës dhe matematikës, organizata për historinë e shkencave dhe arabizimin e tyre, si dhe qendra që merren me dorëshkrimet dhe trashëgiminë shkencore. Përmenden gjithashtu angazhime në etikën biologjike, shkencën dhe teknologjinë pranë Bibliotekës së Aleksandrisë, kulturën shkencore për fëmijët dhe studimet e trashëgimisë shkencore në Universitetin e Kajros.

Kjo shtrirje institucionale tregon se kontributi i Bashës nuk kufizohet në kërkimin personal. Ai është përfshirë në mekanizmat ku përcaktohen standardet akademike, shqyrtohen punimet, zhvillohen programe dhe mbështeten projekte kërkimore. Fushat e ndryshme të anëtarësimit dëshmojnë ndërthurjen e shkencave të sakta me gjuhën dhe historinë, si dhe bindjen se zhvillimi shkencor ka nevojë për institucione, bashkëpunim dhe ruajtje të kujtesës intelektuale.

Çmimet dhe rëndësia e tyre

Kapitulli përmend disa çmime që kurorëzojnë veprimtarinë e tij. Ndër to është Çmimi Botëror i Mbretit Abdullah bin Abdulaziz për Përkthimin, në fushën e shkencave natyrore, për vitin 2007. Vlerësimi lidhej me përkthimin nga anglishtja të librit "Nga Atomi te Kuarku", duke e vendosur punën përkthimore në qendër të njohjes së tij. Ky çmim nënvizon rëndësinë e transferimit të dijes shkencore përmes gjuhës arabe.

Për vitin 2008, materiali shënon çmimin e Fondacionit të Kuvajtit për Përparimin Shkencor në fushën e trashëgimisë shkencore arabe dhe islame, për temën e kontributeve të muslimanëve në qytetërimin njerëzor. Ky vlerësim lidhet me përpjekjen për ta dokumentuar dhe interpretuar trashëgiminë në kuadrin e historisë së përgjithshme të shkencës. Përmendet gjithashtu zgjedhja e tij si personalitet i vitit 2024 për kërkimin e trashëgimisë nga Akademia e Pavdekshmëve.

Në tërësi, kapitulli i katërt e paraqet njohjen institucionale dhe çmimet si tregues të një karriere që ndërthur kërkimin, përkthimin, ruajtjen e trashëgimisë dhe zhvillimin e gjuhës shkencore. Çmimet nuk paraqiten si qëllim më vete, por si dëshmi e ndikimit të punës së tij në institucione dhe fusha të ndryshme. Përmes tyre del në pah profili i një dijetari që bashkon kompetencën shkencore me përgjegjësinë kulturore dhe qytetëruese.

Kapitulli i pestë: Konferencat dhe simpoziumet shkencore

Pjesëmarrja shkencore dhe shtrirja ndërkombëtare

Kapitulli i pestë trajton pjesëmarrjen e Bashës në konferenca dhe simpoziume si një pjesë të rëndësishme të veprimtarisë së tij akademike. Materiali pohon se ai ka marrë pjesë në më shumë se dyzet veprimtari shkencore të specializuara, ku janë diskutuar fizika, historia dhe filozofia e shkencës, trashëgimia shkencore dhe kultura shkencore islame. Pjesëmarrjet e tij janë shtrirë në disa dekada dhe në vende të ndryshme, duke dëshmuar hapjen e tij ndaj dialogut ndërkombëtar.

Ndër aktivitetet e përmendura janë konferenca ndërkombëtare për magnetizmin në Moskë dhe kristalografinë në Varshavë, simpoziume mbi mendimin islam dhe trashëgiminë shkencore arabe në Algjeri e Libi, si dhe konferenca në Kajro, Riad, Londër, Kuvajt, Romë, Tokio dhe Sharjah. Temat përfshijnë orientimin islam, Islamin dhe Perëndimin, dialogun e qytetërimeve, Islamin dhe teknologjinë e informacionit, gjuhën arabe në media, metodat e shkencave dhe filozofitë e tyre, si edhe shkencat e aplikuara e mjekësore te arabët dhe muslimanët.

Kjo listë pasqyron dy drejtime të lidhura: nga njëra anë, angazhimin e tij në shkencat e sakta; nga ana tjetër, interesin për pyetjet më të gjera rreth kuptimit, historisë dhe përgjegjësisë së shkencës. Konferencat i kanë dhënë mundësi të paraqesë punimet e tij, të shkëmbejë ide me studiues të tjerë dhe të lidhë disiplinat që shpesh trajtohen veçmas.

Ndikimi i pjesëmarrjeve dhe shkëmbimi i ideve

Sipas kapitullit, ndikimi i pjesëmarrjeve të Bashës nuk kufizohet në praninë formale në konferenca. Punimet dhe ndërhyrjet e tij kanë kontribuar në diskutime mbi marrëdhënien ndërmjet shkencave natyrore dhe trashëgimisë islame, si dhe në paraqitjen e këndvështrimeve që lidhin kërkimin shkencor me historinë dhe filozofinë e tij. Këto forume krijojnë hapësirë për shkëmbim përvojash, bashkëpunim dhe shqyrtim kritik të çështjeve që kalojnë kufijtë e një disipline të vetme.

Një ndikim i theksuar është forcimi i dialogut ndërdisiplinor. Kur shkencëtarët e natyrës takohen me studiues të filozofisë, historisë dhe kulturës, lindin mundësi për të kuptuar jo vetëm rezultatet e shkencës, por edhe kontekstin, metodën dhe pasojat e saj. Në këtë kuptim, prania e Bashës ndihmon në ndërtimin e urave ndërmjet fushave të ndryshme të dijes.

Një tjetër aspekt është nxjerrja në pah e trashëgimisë shkencore islame në forume ndërkombëtare. Kapitulli e paraqet këtë veprimtari si përpjekje për të dokumentuar kontributet e qytetërimit islam dhe për të korrigjuar paraqitje të njëanshme ose stereotipike të historisë së shkencës. Kjo nuk e kufizon diskutimin në krenarinë historike; përkundrazi, synon të vendosë burimet dhe arritjet në një histori më të gjerë të dijes njerëzore.

Përmendet gjithashtu ndikimi te studentët dhe studiuesit e rinj, të cilët mund të shohin te Basha një shembull të bashkimit të specializimit me përgjegjësinë intelektuale. Ftesat e përsëritura dhe vlerësimi nga organizatorët paraqiten si shenja të njohjes së kontributit të tij. Në përmbledhje, kapitulli e portretizon atë si studiues që shfrytëzon konferencat jo vetëm për të prezantuar rezultatet e veta, por edhe për të nxitur dialog, për të pasuruar debatin dhe për të forcuar bashkëpunimin shkencor ndërkombëtar.

Kapitulli i gjashtë: Kontributet shkencore dhe kulturore

Ngritja e strukturave kërkimore dhe përgatitja e studiuesve

Kapitulli i gjashtë shqyrton mënyrat konkrete përmes të cilave Basha ka ndikuar në jetën shkencore dhe kulturore. Një pjesë e rëndësishme e këtij kontributi lidhet me Universitetin e Kajros, ku ai ndihmoi në themelimin e laboratorit kërkimor për shkencën e materialeve dhe fizikën e polimereve në Departamentin e Fizikës. Materiali përmend gjithashtu rolin e tij në krijimin dhe zhvillimin e qendrave dhe njësive të specializuara, përfshirë Qendrën e Studimeve të Trashëgimisë Shkencore, Qendrën e Studimeve dhe Kërkimeve të Shkencës Hapësinore dhe Institutin e Shkencave dhe Teknologjisë së Mjedisit.

Këto iniciativa tregojnë se puna e tij nuk është kufizuar në prodhimin e artikujve dhe librave. Krijimi i laboratorëve dhe qendrave kërkimore ndihmon në formimin e mjediseve ku dija prodhohet, ruhet dhe përcillet. Në të njëjtën kohë, Basha ka mbikëqyrur studentë pasuniversitarë në përgatitjen e tezave të masterit dhe doktoraturës, ka kontribuar në formimin e një shkolle shkencore në fizikën e lëndëve të ngurta dhe ka marrë pjesë në vlerësimin e punimeve akademike në universitete egjiptiane e arabe.

Ky angazhim përfshin tri dimensione: zhvillimin e infrastrukturës kërkimore, përgatitjen e brezit të ri dhe ruajtjen e cilësisë akademike përmes vlerësimit të tezave dhe punimeve. Në këtë mënyrë, kontributi shkencor bëhet i qëndrueshëm, sepse nuk mbështetet vetëm në arritjen individuale, por edhe në krijimin e kushteve që studiues të tjerë të vazhdojnë kërkimin.

Përhapja e shkencave në gjuhën arabe

Një drejtim tjetër i kapitullit është përpjekja për të zgjeruar përdorimin e gjuhës arabe në mësimdhënien dhe komunikimin shkencor. Basha ka drejtuar këshilla këshillimorë për botimin e serive të referencave në shkencat themelore dhe të botimeve që synojnë ndriçimin shkencor. Fushat e përfshira janë fizika, kimia, matematika, astronomia, gjeologjia dhe shkencat e jetës.

Kjo veprimtari mbështetet në idenë se gjuha e shkencës është një çështje themelore për përhapjen e dijes. Kur burimet dhe termat shkencorë janë të qasshëm në gjuhën e lexuesit, mundësohet pjesëmarrje më e gjerë në arsim dhe debat publik. Arabizimi, në këtë kontekst, nuk paraqitet si izolim nga shkenca ndërkombëtare, por si përpjekje për ta bërë dijen globale të kuptueshme dhe të përdorshme në mjedisin gjuhësor arab.

Përkthimi dhe krijimi i terminologjisë kërkojnë saktësi, bashkëpunim ndërmjet specialistëve dhe vazhdimësi institucionale. Përmes drejtimit të serive shkencore, Basha ka ndihmuar në krijimin e një baze referimi që mund t'u shërbejë studentëve, mësuesve, studiuesve dhe lexuesve të interesuar. Kjo punë lidhet drejtpërdrejt me vizionin e tij për një kulturë shkencore më të gjerë dhe me idenë se zhvillimi qytetërues kërkon gjuhë të aftë të shprehë konceptet bashkëkohore.

Kultura shkencore dhe komunikimi me publikun

Kapitulli paraqet gjithashtu veprimtarinë e Bashës në media dhe në botimet periodike. Ai ka marrë pjesë në programe televizive dhe radiofonike, ku janë trajtuar tema të shkencës, besimit, historisë së shkencës dhe qytetërimit islam. Përmenden programe në kanale televizive egjiptiane, në Radio e Lindjes së Mesme dhe në Radio e Kuranit Fisnik, si dhe emisione kulturore që kanë përcjellë histori dhe filozofi të shkencës.

Përveç mediave elektronike, ai ka botuar artikuj në gazetën "Al-Ahram", ka shkruar në revistën "Al-Azhar" që nga viti 1988 dhe ka mbajtur një rubrikë javore në gazetën "Aqidati" me titullin "Shkenca është rruga e besimit", që nga themelimi i saj në vitin 1992. Këto angazhime tregojnë përpjekjen për ta nxjerrë dijen jashtë mjediseve të ngushta akademike dhe për ta bërë atë pjesë të bisedës shoqërore.

Në këtë kuadër, kultura shkencore shihet si mjet për të luftuar analfabetizmin shkencor dhe për të rritur aftësinë e publikut për të kuptuar çështje të natyrës, teknologjisë dhe mjedisit. Përhapja e shkencës kërkon jo vetëm përmbajtje të saktë, por edhe gjuhë të kuptueshme, forma të përshtatshme komunikimi dhe lidhje me pyetjet e jetës së përditshme.

Në përfundim, kapitulli i gjashtë e paraqet Bashën si një shkencëtar që e sheh përgjegjësinë akademike të lidhur me shërbimin publik. Ai punon në laborator, universitet dhe botime shkencore, por njëkohësisht angazhohet në media dhe në komunikimin e dijes. Ky kombinim ndihmon në pasurimin e bibliotekës arabe, në rritjen e vetëdijes shkencore dhe në lidhjen e brezave të rinj me trashëgiminë intelektuale.

Kapitulli i shtatë: Studime dhe intervista të botuara për autorin e biografisë

Studimet akademike dhe recensionet kritike

Kapitulli i shtatë përqendrohet te mënyra se si puna e Prof. Dr. Ahmet Fuad Bashës është trajtuar nga studiues, kritikë, gazetarë dhe institucione akademike. Studimet dhe intervistat e botuara shërbejnë si burime dokumentare për të kuptuar ndikimin e tij në filozofinë e shkencës, trashëgiminë shkencore islame, gjuhën arabe dhe dialogun ndërmjet qytetërimeve. Përmes tyre, portreti i Bashës nuk ndërtohet vetëm nga vetëdeklarimet ose lista e veprave, por edhe nga leximi dhe vlerësimi i të tjerëve.

Ndër studimet e përmendura është recensioni i Dr. Karim El-Sayed Ghoneim për librin "Filozofia e Shkencës në një Perspektivë Islame", botuar në revistën "Al-Muslim Al-Mu'asir" më 1985. Përmendet edhe studimi i Dr. Siham El-Nuweihit mbi Bashën dhe perspektivën islame të filozofisë së shkencës, i botuar në një revistë të specializuar dhe në botimin akademik të Universitetit Ain Shams. Një tjetër burim është studimi bibliografik i Dr. Mohamed Fathi Abdel Hadi, i cili shqyrton kontributin shkencor dhe intelektual të Bashës. Po ashtu, recensioni i Dr. Mahmoud Ali Mekki për librin mbi shkencën dhe inxhinierinë në qytetërimin islam e vendos veprën në kontekstin e dialogut Perëndim-Islam.

Këto materiale kanë vlerë të dyfishtë. Së pari, dokumentojnë se veprat e Bashës kanë nxitur diskutim kritik dhe interes akademik. Së dyti, tregojnë se projekti i tij lexohet nga këndvështrime të ndryshme: bibliografike, filozofike, historike dhe qytetëruese. Recensionet dhe studimet e specializuara e bëjnë të mundur shqyrtimin e argumenteve, metodës dhe ndikimit të veprave të tij, duke e vendosur karrierën në një dialog më të gjerë akademik.

Materialet institucionale, intervistat dhe enciklopeditë

Kapitulli rendit edhe botime që dëshmojnë njohjen institucionale të Bashës. Këtu përfshihen materiale të Akademisë së Gjuhës Arabe, libra përkujtimorë për anëtarët e saj dhe dokumentacioni i çmimeve shkencore. Këto burime ruajnë të dhëna për veprimtarinë e tij dhe e vendosin atë në historinë e institucioneve ku ka punuar.

Biografia e tij është përfshirë në enciklopedi dhe libra referues, ndër ta enciklopedia e intervistave me personalitete të Universitetit të Kajros, enciklopedia e shkencëtarëve nga Egjipti dhe një botim që shqyrton libra me ndikim në mendimin arab të shekujve XIX dhe XX. Këto përfshirje dëshmojnë se veprat e tij kanë kaluar nga qarkullimi i specializuar drejt dokumentimit më të gjerë të historisë intelektuale.

Materiali vëren gjithashtu se pjesë të zgjedhura nga librat dhe artikujt e Bashës janë përfshirë në programe mësimore të arsimit të përgjithshëm dhe universitar në Egjipt dhe në disa vende arabe. Ky fakt paraqitet si tregues i vlerësimit akademik të prodhimit të tij dhe i përshtatshmërisë së tij për mësimdhënie. Kur një vepër përdoret në arsim, ajo bëhet pjesë e formimit të brezave të rinj dhe mund të ndikojë në mënyrën se si studentët e kuptojnë historinë, metodën dhe filozofinë e shkencës.

Në përmbledhje, kapitulli i shtatë krijon një arkiv të shumëllojshëm të vlerësimit të Bashës: studime kritike, recensione, intervista, enciklopedi dhe dokumente institucionale. Ky material është i dobishëm për studiuesit që duan të ndjekin zhvillimin e karrierës së tij, të krahasojnë interpretimet e veprave dhe të kuptojnë mënyrën se si është formuar reputacioni i tij akademik.

Kapitulli i tetë: Libri "Ahmed Fuad Basha dhe projekti i tij intelektual" - Analizë letrare dhe kritike

Libri si dokumentim i një projekti intelektual

Kapitulli i tetë analizon librin "Ahmed Fuad Basha dhe projekti i tij intelektual" si një vepër që ndërthur nderimin me analizën, dokumentimin me kritikën dhe dëshmitë personale me studimin akademik. Libri nuk paraqitet thjesht si botim përkujtimor, por si përpjekje për të hartuar një hartë të projektit intelektual të një shkencëtari që bashkon fizikën, filozofinë, mendimin islam dhe përgjegjësinë shoqërore.

Struktura e librit përfshin një hyrje, tri pjesë kryesore, dëshmi, dedikime dhe shtojca. Në përgatitjen e tij kanë marrë pjesë studiues nga disiplina të ndryshme. Kjo shumëllojshmëri e autorëve i përgjigjet gjerësisë së vetë projektit të Bashës: nga fizika teorike te filozofia e shkencës, nga verifikimi i dorëshkrimeve te zhvillimi i gjuhës shkencore arabe. Prandaj, libri shërben si një përpjekje kolektive për ta kuptuar veprimtarinë e tij në tërësi dhe jo vetëm në një fushë të vetme.

Pjesa e parë paraqet biografinë e Bashës dhe zhvillimin e tij shkencor, nga fëmijëria në Kafr Abu Ghalib, mësimi i Kuranit në kuttab dhe arsimimi, deri te doktoratura në fizikë në Universitetin e Moskës. Ajo shqyrton edhe prodhimtarinë e tij të gjerë dhe paraqet hartën e projektit të tij: ndërtimin e një vizioni kozmik islam, zgjimin e ndërgjegjes dhe reformimin e mendimit. Ky vizion mbështetet te kuptimi i shkencës si fenomen qytetërues, uniteti i dijes dhe rileximi i shkencave moderne në dritën e perspektivës islame.

Tri pjesët e librit dhe temat qendrore

Pjesa e parë paraqet shtyllat e projektit intelektual të Bashës. Ajo e kundërshton kufizimin e shkencës në një specializim të ngushtë dhe e trajton atë si pjesë të zhvillimit qytetërues. Po kështu, thekson nevojën për të mos i ndarë shkencat natyrore dhe teknike nga shkencat humane, shoqërore dhe fetare. Rileximi i shkencës nga perspektiva islame paraqitet si mënyrë për të lidhur vëzhgimin, kërkimin dhe reflektimin mbi natyrën.

Pjesa e dytë përmbledh kërkime të paraqitura në Forumin e Katërt Arsimor. Studimet shqyrtojnë konceptin e ligjit hyjnor, pozicionin e Bashës si filozof i shkencës islame bashkëkohore, modelin njohës të marrëdhënies ndërmjet shkencës dhe kozmosit, etikën shkencore dhe mundësinë e modernizimit të filozofisë së shkencës përmes trashëgimisë. Përmes këtyre punimeve, projekti i Bashës analizohet nga perspektiva të ndryshme dhe vendoset në raport me debatet bashkëkohore mbi njohjen, etikën dhe qytetërimin.

Pjesa e tretë përmban studime, recensione dhe artikuj të botuar më parë për Bashën. Këto trajtojnë realizmin dhe themelimin e shkencës, perspektivën islame të filozofisë së saj, bibliografinë e prodhimit të tij, fjalorin historik të shkencave të qytetërimit islam dhe zhvillimin e gjuhës shkencore arabe. Kështu, libri bashkon një rrëfim biografik, analizën teorike të projektit dhe dëshmitë e ndikimit të tij në botimet akademike.

Struktura me tri pjesë krijon një lëvizje të qartë: fillimisht prezantohet personi dhe vizioni, më pas shqyrtohen idetë nëpërmjet kërkimeve të posaçme, dhe në fund paraqitet mënyra se si veprat e tij janë pritur e analizuar. Kjo e bën librin të dobishëm si për lexuesin që kërkon një hyrje në jetën e Bashës, ashtu edhe për studiuesin që dëshiron të ndjekë çështjet teorike të projektit të tij.

Analiza letrare dhe kritike: pikat e forta dhe kufizimet

Nga këndvështrimi letrar, libri është një vepër kolektive me unitet të qartë tematik, ndonëse stili ndryshon sipas llojit të materialit. Studimet teorike përdorin gjuhë akademike, ndërsa dëshmitë dhe poezitë sjellin një ton më personal e emocional. Artikujt kritikë kanë karakter analitik. Ky ndryshim i regjistrave i jep librit shumëllojshmëri dhe pasqyron faktin se figura e Bashës është trajtuar nga studiues me interesa të ndryshme.

Ndër pikat e forta të librit renditet gjithëpërfshirja: ai mbulon fizikën, filozofinë, trashëgiminë, gjuhën dhe kulturën. Një tjetër meritë është thellësia e shumë studimeve, të cilat nuk kufizohen në përshkrimin e veprave, por shqyrtojnë idetë dhe metodën. Larmia e autorëve ofron këndvështrime të ndryshme, ndërsa bibliografitë, indekset dhe shtojcat e bëjnë librin burim të dobishëm për kërkime të mëtejshme. Vlerësohet edhe fakti që, pavarësisht karakterit nderues, në disa pjesë gjendet kritikë objektive.

Megjithatë, kapitulli identifikon edhe çështje që mund të diskutohen. Për shkak të karakterit kolektiv, në disa vende përsëriten të dhënat biografike dhe idetë kryesore. Niveli analitik nuk është gjithmonë i njëjtë: disa studime janë më origjinale dhe më të thelluara se të tjerat. Për më tepër, karakteri i nderimit dhe i kremtimit mbizotëron në pjesë të librit, ndaj një përballje më e gjerë me kufizimet ose kundërshtimet ndaj projektit të Bashës do ta forconte më tej dimensionin kritik.

Këto vërejtje nuk e zvogëlojnë vlerën e librit, por tregojnë mundësitë për zhvillimin e studimeve të ardhshme. Një vepër për një projekt intelektual kaq të gjerë mund të shërbejë si pikënisje për analiza të tjera, krahasime me teori të ndryshme të shkencës dhe shqyrtime më të hollësishme të metodave të propozuara.

Ndikimi intelektual, letrar, kulturor dhe shkencor

Kapitulli vlerëson ndikimin e librit në disa fusha. Në jetën intelektuale, ai ndihmon në rikthimin e vëmendjes te trashëgimia shkencore islame dhe te roli i dijetarëve muslimanë në historinë e dijes. Ai paraqet ide mbi unitetin e dijes dhe mundësinë e zhvillimit të një kuadri njohës islam, si dhe ofron kritikë ndaj qasjeve pozitiviste dhe materialiste që e shkëputin shkencën nga vlerat.

Në jetën letrare, libri pasuron bibliotekën arabe me një burim mbi filozofinë e shkencës dhe historinë e saj. Ai vë në dukje rëndësinë e zhvillimit të gjuhës shkencore arabe dhe të arabizimit të terminologjisë, ndërsa ndërthurja e studimeve akademike me dëshmitë dhe poezitë tregon se shkrimi shkencor mund të komunikojë edhe përmes mjeteve letrare. Kjo ndërthurje e bën veprën të qasshme për lexues që vijnë nga fusha të ndryshme.

Në jetën kulturore, libri nxit dialogun e qytetërimeve dhe ndërveprimin e kulturave, duke kundërshtuar idenë e dominimit të një kulture të vetme. Ai thekson nevojën për të luftuar analfabetizmin shkencor dhe teknik dhe për të formuar te brezat e rinj një ndërgjegje qytetëruese që bashkon vetëdijen për identitetin me hapjen ndaj botës.

Në jetën shkencore, vepra e paraqet projektin e Bashës si përpjekje për të lidhur metodën shkencore me etikën dhe përgjegjësinë e studiuesit. Shkenca, sipas kësaj qasjeje, nuk duhet vlerësuar vetëm për rezultatet teknike, por edhe për mënyrën se si i shërben njerëzimit. Prandaj libri bën thirrje për reformimin e arsimit, zhvillimin e kërkimit shkencor dhe forcimin e bashkëpunimit ndërmjet institucioneve.

Përfundimi i kapitullit e trajton projektin intelektual të Bashës si një projekt ende të hapur. Libri dokumenton arritjet dhe ofron një pikënisje për brezat e studiuesve që mund ta vazhdojnë, ta vlerësojnë në mënyrë kritike dhe ta vënë në dialog me sfidat e reja. Portreti përfundimtar është ai i një fizikani të shquar dhe mendimtari reformator, i cili synon të lidhë shkencën, besimin, etikën, gjuhën dhe zhvillimin qytetërues.

Kapitulli nëntë: Prof. Dr. Ahmed Fuad Pasha: Ura e mendimit dhe e dijes mes botës arabe dhe Kosovës

Në historinë e marrëdhënieve kulturore, shkencore dhe politike mes botës arabe dhe Kosovës, ka figura që kanë luajtur një rol të veçantë në ndërtimin e urave të komunikimit dhe në mbështetjen e çështjes sonë kombëtare. Ndër këto figura të shquara dallohet Prof. Dr. Ahmed Fuad Pasha, i cili përmes miqësisë dhe bashkëpunimit të tij të gjatë me Prof. Dr. Beqir Ismailin, ka dhënë një kontribut të çmuar për çështjen e Kosovës në arenën ndërkombëtare.

Ky kapitull synon të dokumentojë dhe analizojë thellësisht natyrën e këtij bashkëpunimi, duke filluar nga takimi i tyre i parë në vitet nëntëdhjetë të shekullit të kaluar, e deri në komunikimin e vazhdueshëm të sotëm. Ai gjithashtu vlerëson ndikimin e këtij bashkëpunimi në jetën intelektuale, mediatike, gjuhësore, letrare, shkencore, kulturore, diplomatike dhe politike, gjithnjë në shërbim të çështjes dhe popullit të Kosovës.

Takimi i Prof. Dr. Beqir Ismailit me Prof. Dr. Ahmed Fuad Pashën

Prof. Dr. Ahmed Fuad Pashën e takova për herë të parë në vitet nëntëdhjetë të shekullit të kaluar, gjatë takimeve të mia me shumë intelektualë nga fusha të ndryshme. Miqtë dhe profesorët e mi, të cilët i kisha takuar më parë, më prezantuan me të. Takimet dhe bashkëpunimi ynë vazhduan deri në ditët e sotme. Ai dha një kontribut të madh për çështjen e Kosovës, si në mbledhjet e institucioneve shkencore ashtu edhe në ato politike. Dr. Ahmedi mori pjesë në shumë aktivitete që lidhen me çështjen e Kosovës. Gjithashtu, unë e prezantova atë me një numër intelektualësh dhe shkencëtarësh të tjerë. Dr. Ahmedi gjithmonë i përgjigjej ftesave tona, duke shprehur mendimin e tij për çështjen e Kosovës, shkroi artikuj për të dhe mori pjesë në aktivitete shkencore dhe takime shkencore për popullin e Kosovës, lirinë dhe pavarësinë e popujve të saj dhe të drejtat e popullit tonë. Ai gjithashtu ishte gjithmonë i pranishëm në aktivitetet e Kosovës.

Ne gjithashtu bashkëpunuam në disa aktivitete në institucionet shkencore ku punojmë së bashku. Për shembull, ne jemi anëtarë së bashku në Akademinë e Gjuhës Arabe në Kajro. Gjithashtu biseduam për gjuhën shqipe dhe ndikimin e saj në gjuhët arabe dhe shqipe reciprokisht. Dhe tani, pas kthimit tim në Kosovë, ne jemi në kontakt të vazhdueshëm përmes telefonit dhe mjeteve elektronike, ku shkëmbejmë vazhdimisht ide. Ai është i interesuar në përgjithësi të dijë se si po zhvillohet çështja e Kosovës në nivel kombëtar, në rajonin e Ballkanit, në Evropë dhe në botë, veçanërisht në Lindjen e Mesme.

Analizë e thellë dhe gjithëpërfshirëse e takimit

1. Natyra e Marrëdhënies dhe Dimensionet e saj

- Takimi i Parë: Daton në vitet nëntëdhjetë të shekullit të kaluar, një periudhë që dëshmoi transformime të mëdha në Ballkan, përfshirë shpërbërjen e Jugosllavisë dhe fillimin e çështjes së Kosovës. Ky kohëzim i jep marrëdhënies një dimension historik dhe politik të rëndësishëm.

- Vazhdimësia: Marrëdhënia nuk ishte e rastësishme, por vazhdoi për dekada, gjë që tregon thellësinë e lidhjes intelektuale dhe njerëzore midis dy personaliteteve.

- Ndërmjetësimi i Dijes: Prof. Dr. Beqir Ismaili luajti rolin e ndërmjetësit që prezantoi Prof. Dr. Ahmed Fuad Pashën me një elitë intelektualësh dhe shkencëtarësh, duke zgjeruar rrethin e ndikimit të këtij të fundit.

2. Kontributi në Çështjen e Kosovës

- Pjesëmarrja Aktive: Prof. Dr. Ahmed Fuad Pasha nuk u kufizua vetëm në mbështetje morale, por mori pjesë në mbledhjet e institucioneve shkencore dhe politike, shkroi artikuj dhe mori pjesë në aktivitete.

- Dimensioni Akademik: Duke qenë profesor universitar dhe anëtar i Akademisë së Gjuhës Arabe, ai i dha çështjes një dimension akademik dhe kulturor, duke ndihmuar në përcjelljen e saj në rrethe më të gjera.

- Përgjigja e Vazhdueshme: Ai gjithmonë i përgjigjej ftesave të Prof. Dr. Beqir Ismailit, gjë që pasqyron angazhimin e tij personal ndaj çështjes.

3. Bashkëpunimi në Institucionet Shkencore

- Akademia e Gjuhës Arabe në Kajro: Anëtarësia e tyre e përbashkët në të pasqyron një kryqëzim institucional të nivelit të lartë.

- Gjuha Shqipe: Biseda për ndikimin e ndërsjellë të saj me arabishten hap një fushë për studime gjuhësore krahasuese dhe forcon kuptimin kulturor midis dy popujve.

- Komunikimi i Vazhdueshëm: Pas kthimit të Prof. Dr. Beqir Ismailit në Kosovë, komunikimi vazhdoi përmes telefonit dhe mjeteve elektronike, gjë që tregon një ndjekje të vazhdueshme të zhvillimeve të çështjes.

4. Interesi për Çështjen në Nivelet Kombëtare, Rajonale dhe Ndërkombëtare

- Kosova: Ndjekja e zhvillimeve të saj kombëtare.

- Ballkani: Interesi për rajonin në tërësi.

- Evropa dhe Bota: Veçanërisht Lindja e Mesme, gjë që pasqyron një vetëdije për ndërlidhjen e çështjeve ndërkombëtare.

Vlerësimi i ndikimit në fushat e përmendura

Mund të thuhet se takimi i Prof. Dr. Beqir Ismailit me Prof. Dr. Ahmed Fuad Pashën nuk ishte thjesht një takim i rastësishëm, por një partneritet intelektual dhe njerëzor që zgjati për dekada dhe kontribuoi ndjeshëm në mbështetjen e çështjes së Kosovës në nivele të ndryshme. Ndikimi i këtij takimi u shfaq në:

- Forcimin e vetëdijes arabe për çështjen e Kosovës.

- Pasurimin e studimeve gjuhësore dhe letrare.

- Ndërtimin e urave kulturore dhe shkencore midis botës arabe dhe Ballkanit.

- Mbështetjen e çështjes politikisht dhe diplomatikisht përmes rrjeteve akademike.

Kështu, ky takim mund të konsiderohet një model i bashkëpunimit të frytshëm midis intelektualëve arabë dhe homologëve të tyre në Ballkan, veçanërisht në çështjet e drejta si çështja e Kosovës.

Kapitulli dhjetë: Profesor Dr. Ahmed Fouad Pasha: Një urë mendimi dhe dijeje midis botës arabe dhe Kosovës

Profesori Ahmed Fuad Pasha: Zëri i arsyes dhe ndërgjegjes në çështjen e Kosovës

Në mes të tragjedive njerëzore që godasin botën, dallohen pak zëra që formojnë një ndërgjegje të gjallë që nuk bën kompromis dhe nuk hesht para së vërtetës. Ndër këta zëra, shquhet zëri i Profesor Ahmed Fuad Pashës, i cili nuk ishte thjesht një akademik i larguar nga shqetësimet e kombit të tij, por një mendimtar i përfshirë në çështjet e tij, një analist i punëve të tij dhe një avokat i të drejtave të tij. Ky rol u manifestua qartë në qëndrimin e tij të nderuar ndaj çështjes së popullit të Kosovës, ku ai ofroi një vizion të mprehtë dhe mbështetje intelektuale e letrare, e cila u shfaq në fjalën e tij të fuqishme me titull "Populli i Kosovës meriton vetëvendosjen". Kjo fjalë, e mbajtur në rrethana shumë të ndërlikuara, përmbledh një qëndrim intelektual dhe moral të palëkundur, dhe mishëron një angazhim të thellë ndaj çështjeve të së drejtës dhe drejtësisë.

Titulli i artikullit: "Populli i Kosovës meriton vetëvendosjen": Një vështrim analitik në mendimin e Dr. Ahmed Fuad Pasha

Teksti origjinal (i cili përfshin përgjigjen e Dr. Ahmed Fuad Pasha):

Profesor Ahmed Fuad Pasha tha: "Çështja e Kosovës meriton vëmendjen e komunitetit ndërkombëtar me institucionet dhe organet e tij të ndryshme që mbrojnë të drejtat e njeriut. Një popull si populli i Kosovës, që numëron rreth tre milionë banorë, prej të cilëve kombësia shqiptare përbën 95%, dhe që më parë ka fituar të drejtën e vetëqeverisjes në vitin 1974, e cila më pas iu hoq me forcë dhe shtypje, ky popull meriton mbështetjen dhe përkrahjen e të gjitha forcave që mbështesin të drejtat e popujve për vetëvendosje."

Analizë kritike letrare e thelluar

Teksti i Dr. Ahmed Fuad Pasha karakterizohet nga disa veçori letrare dhe intelektuale që e bëjnë atë një dokument të rëndësishëm në kontekstin e tij historik:

1. Struktura retorike:

- Hapja e fuqishme: Teksti fillon me frazën "Çështja e Kosovës meriton vëmendjen...", e cila ka një ton deklarativ dhe raportues, por në thelb është një apel i nënkuptuar drejtuar komunitetit ndërkombëtar për veprim.

- Apeli racional: Autori mbështetet në shifra dhe fakte (tre milionë banorë, 95% shqiptarë, vetëqeverisje 1974) si bazë për apelin e tij, gjë që i jep argumentit të tij forcë logjike dhe objektivitet.

- Lidhja midis së drejtës dhe detyrës: Teksti lidh të drejtën e popullit për vetëvendosje me detyrën e forcave ndërkombëtare për ta mbështetur, duke krijuar një ekuacion të qartë moral dhe politik.

2. Përmbajtja intelektuale:

- Konfirmimi i identitetit:

Teksti nxjerr në pah identitetin shqiptar të popullit të Kosovës përmes përmendjes së përqindjes së tij demografike, gjë që forcon legjitimitetin e kërkesave të tij për të drejtat kombëtare.

- Kujtesa historike: Autori kthehet në vitin 1974, kur Kosova kishte vetëqeverisje, për të treguar se ajo që ndodhi më pas ishte një shkelje e statusit ekzistues, dhe jo thjesht një konflikt i ri.

- Mbrojtja e të drejtave të njeriut: Autori e fut çështjen në kuadrin e të drejtave të njeriut universale, duke e bërë atë një çështje që i intereson të gjithë komunitetit ndërkombëtar, dhe jo vetëm palëve në konflikt.

3. Veçoritë stilistike:

- Qartësia dhe rrjedhshmëria: Stili karakterizohet nga qartësia dhe rrjedhshmëria, larg kompleksitetit ose paqartësisë, duke e bërë mesazhin të arrijë në një audiencë sa më të gjerë.

- Objektiviteti: Pavarësisht anshmërisë së qartë të autorit ndaj çështjes, gjuha e tij karakterizohet nga objektiviteti dhe ekuilibri, gjë që forcon besueshmërinë e tij.

- Përmbledhja: Autori paraqet argumentin e tij në disa fjali të shkurtra, duke u përqendruar në pikat thelbësore pa u zgjatur.

Vlerësimi i ndikimit

Ndikimi i këtij teksti (dhe fjalës së Dr. Ahmed Fuad Pasha në përgjithësi) mund të vlerësohet në disa nivele:

- Ndikimi intelektual dhe mediatik:

- Fjala e tij kontribuoi në kuadër të fushatës mediatike të zyrës "Alba - Press, Kajro" për të nxjerrë në pah çështjen e Kosovës në forumet intelektuale dhe mediatike arabe dhe ndërkombëtare.

- Kjo fjalë ofroi një kuadër të qartë intelektual për mbështetjen e çështjes, bazuar në parimet e të drejtave të njeriut dhe të drejtës ndërkombëtare.

- Fjala dokumentoi një qëndrim të hershëm (1997) ndaj asaj që po ndodhte në Kosovë, përpara se kriza të kthehej në një luftë të gjerë në 1998-1999, gjë që i jep asaj vlerë historike.

- Ndikimi gjuhësor dhe letrar:

- Teksti dallohej për gjuhën e pasur dhe saktësinë e shprehjes, duke e bërë atë një model të shkrimit akademik të matur që kombinon thellësinë intelektuale me qartësinë gjuhësore.

- Teksti u mbështet në stilin e bindjes racionale, duke reflektuar traditat e shkrimit letrar arab në mbrojtjen e çështjeve të drejta.

- Ndikimi shkencor dhe akademik:

- Si profesor universitar, Dr. Ahmed Fuad Pasha shtoi një dimension akademik në çështje, duke ndihmuar në bërjen e saj një temë studimi dhe analize në qarqet shkencore.

- Teksti nxjerr në pah se si shkencëtarët dhe akademikët mund të luajnë një rol aktiv në çështjet publike dhe të ushtrojnë përgjegjësinë e tyre sociale dhe morale.

- Ndikimi fetar dhe kulturor:

- Teksti i referohet "popullit musliman të Kosovës" (në pjesë të tjera të librit), duke theksuar dimensionin fetar dhe kulturor të çështjes.

- Teksti reflekton solidaritetin kulturor dhe fetar midis popujve arabë dhe islamë dhe popullit të Kosovës, dhe thekson unitetin e fatit.

- Ndikimi diplomatik dhe politik:

- Fjalime dhe qëndrime të tilla kontribuan në formësimin e opinionit publik ndërkombëtar dhe në presionin diplomatik në favor të popullit të Kosovës.

- Fjala dokumentoi mbështetje intelektuale dhe politike të hershme për të drejtën e popullit të Kosovës për vetëvendosje, e cila më vonë u bë bazë për pavarësinë e Kosovës në 2008.

Fjala e Profesor Ahmed Fuad Pasha për çështjen e Kosovës nuk është thjesht një tekst kalimtar, por një dokument intelektual dhe moral që mishëron angazhimin e mendimtarit ndaj çështjeve të së drejtës dhe drejtësisë. Përmes saj, ai ofroi një model të intelektualit organik që nuk tërhiqet nga çështjet e kohës së tij, por përballet me ato me armën e shkencës dhe fjalës. Përfshirja e kësaj fjalë në Kapitullin e nëntë për Dr. Ahmed Fuad Pasha i jep lexuesit mundësinë të kuptojë se si mendimi akademik mund të shndërrohet në veprim aktivist dhe humanitar, dhe si fjala e vërtetë mund të kontribuojë në ndryshimin e rrjedhës së historisë. Dr. Ahmed Fuad Pasha ishte një zë i arsyes dhe ndërgjegjes që kërkoi të drejtën e popullit të Kosovës për jetë dhe liri, dhe ky zë do të mbetet i përjetshëm në kujtesën e brezave.

Kapitulli i njëmbëdhjetë: Dimensioni njerëzor dhe diplomatik në marrëdhënien mes Beqir Ismailit dhe Ahmed Fouad Basha: Urë mes Kosovës dhe Egjiptit në shërbim të kauzave të kombit"

Përkushtim poetik për Profesorin Dr. Ahmed Fouad Basha "Nga Kosova në Egjipt: Burimi i dijes dhe besnikërisë"

Poema

"Nga Kosova në Egjipt: Burimi i dijes dhe besnikërisë"

Nga: Prof. Dr. Beqir Ismaili

O Fouad i dijes, burim drite,

Ambasador i mendimit në botën e dhurimit.

Nga Kosova vij me besnikëri,

Ti në Egjipt je flamur i lartësimit.

Fizikën e solle si dritë që ndriçon,

E bashkove me besim, me shpirt të pastër.

Bir i Sharkisë, zë i urtësisë,

Kullë e lartë kundër çdo fatkeqësie.

Emri yt në Kosovë mbetet i gjallë,

Simbol i së drejtës përballë vuajtjes.

Mik i shpirtit, profesor i mendimit,

Yll në histori, dritë e përjetshme.

Analiza e dimensionit diplomatik

• Mbështetja për Kosovën: Profesor Basha e pa çështjen e Kosovës jo thjesht si politikë, por si kauzë njerëzore dhe islame, duke e lidhur dijen me drejtësinë.


• Ura kulturore: Marrëdhënia mes jush tregoi se Kosova dhe Egjipti mund të bashkohen përmes dijes dhe kulturës, duke e bërë shkencën gjuhë të përbashkët të popujve.


• Diplomacia kulturore: Përmes veprave të tij në mendimin shkencor islam dhe shkrimeve tuaja akademike, kjo lidhje u shndërrua në projekt diplomatik kulturor që prezantoi imazhin e qytetërimit islam në botë.


• Mesazhi njerëzor: Lidhja juaj dëshmoi se shkenca është mision njerëzor, ku mbrojtja e vlerave universale bëhet pjesë e punës akademike, dhe intelektuali shndërrohet në ambasador të kauzave të kombit.

Vlerësimi

Ky përkushtim poetik dhe analiza e tij tregojnë se marrëdhënia mes jush nuk ishte vetëm akademike, por edhe diplomatike dhe humane, duke e bërë dijen një urë mes Kosovës dhe Egjiptit, mes Ballkanit dhe Nilit. Kjo është dëshmi se mendimi shkencor islam mund të shërbejë si instrument diplomatik për të mbrojtur kauzat e drejtësisë dhe për të bashkuar popujt.

Efekti diplomatik i marrëdhënies në shërbim të kauzave të kombit

Marrëdhënia midis Prof. Dr. Beqir Ismailit nga Kosova dhe Prof. Dr. Ahmed Fouad Basha nga Egjipti nuk ishte thjesht bashkëpunim shkencor, por një partneritet diplomatik intelektual. Ajo u shndërrua në një urë qytetërimi që shërbeu kauzave të kombit islam dhe njerëzimit, duke treguar se dijetarët mund të jenë ambasadorë të vlerave dhe të përdorin mendimin shkencor islam si mjet për dialog ndërkombëtar dhe mbrojtjen e popujve të shtypur.

Pikat kryesore të efektit diplomatik

·       Çështja e Kosovës: Mbështetja e Prof. Basha për Kosovën nuk ishte një qëndrim politik i rastësishëm, por një angazhim njerëzor e fetar. Ai e pa mbrojtjen e të drejtave të popullit kosovar si pjesë të misionit të dijes dhe mendimit islam në shërbim të së drejtës.

·       Komunikimi qytetërues: Marrëdhënia mes jush tregoi se Kosova dhe Egjipti mund të takohen përmes dijes dhe kulturës, përtej kufijve gjeografikë e politikë, duke dëshmuar se umeti islam është një trup i vetëm dhe se dijetarët e gjallërojnë këtë trup me dije.

·       Diplomacia kulturore: Përmes veprave të Prof. Basha në mendimin shkencor islam dhe shkrimeve tuaja akademike, kjo marrëdhënie u shndërrua në një projekt diplomatik kulturor që prezantoi imazhin e qytetërimit islam në arenën ndërkombëtare.

·       Mesazhi njerëzor: Marrëdhënia juaj dëshmoi se shkenca nuk është vetëm një specializim, por një mision njerëzor, ku mbrojtja e vlerave universale bëhet pjesë e punës akademike dhe intelektuali shndërrohet në ambasador të kauzave të kombit.

Vlerësimi

Efekti diplomatik i kësaj marrëdhënieje qëndron në faktin se ajo nuk u kufizua në shkëmbim dijesh, por u shndërrua në një dokument njerëzor që pasqyron unitetin e vlerave mes popujve islamë. Prof. Ahmed Fouad Basha ishte simbol i dijetarit që e vë shkencën në shërbim të kombit, ndërsa Prof. Beqir Ismaili ishte dëshmitar se kjo mesazh mund të shtrihet nga Egjipti në Kosovë, nga Nili në Ballkan, duke treguar se mendimi shkencor islam është një instrument diplomatik i vërtetë.

Përfundimi

Nga kontributi shkencor te mirënjohja njerëzore dhe urat e miqësisë ndërmjet Egjiptit dhe Kosovës

Ky studim, përmes shqyrtimit të jetës dhe veprimtarisë arsimore, akademike dhe intelektuale të Prof. Dr. Ahmed Fuad Pashës, nxjerr në pah një personalitet të shquar shkencor, i cili ndërthuri specializimin e thelluar në fizikë me njohuritë e gjera në filozofinë e shkencës, interesimin për trashëgiminë shkencore islame dhe kontributin në përhapjen e kulturës shkencore e në shërbim të gjuhës arabe. Veprimtaria e tij dëshmon rëndësinë e ndërthurjes së kërkimit shkencor, punës akademike dhe përgjegjësisë kulturore. Ajo vërteton gjithashtu se ndikimi i një dijetari nuk matet vetëm me librat, studimet dhe postet e tij, por edhe me dijen e dobishme dhe vlerat intelektuale e njerëzore që ai u lë brezave.

Trajtimi i marrëdhënies së tij me çështjen e Kosovës i jep studimit një shtrirje më të gjerë, nga biografia shkencore drejt fushës njerëzore dhe qytetërimore. Ky trajtim vë në pah rolin e intelektualit dhe të dijetarit në përkrahjen e çështjeve të popujve, si dhe aftësinë e fjalës dhe të qëndrimit intelektual për të ndihmuar në forcimin e vetëdijes dhe solidaritetit. Në këtë këndvështrim, marrëdhëniet ndërmjet Egjiptit dhe Kosovës marrin një dimension që tejkalon komunikimin zyrtar dhe përfshin bashkëpunimin shkencor e kulturor, shkëmbimin e përvojave dhe vlerësimin e vlerave të përbashkëta njerëzore.

Poezia që Prof. Dr. Beqir Ismaili nga Kosova i kushton Prof. Dr. Ahmed Fuad Pashës, me titullin "Nga Kosova në Egjipt: Burimi i dijes dhe besnikërisë", përbën një përmbyllje emocionale të këtij studimi. Ajo shpreh mirënjohje dhe vlerësim, duke e shndërruar paraqitjen dhe analizën e përmbajtjes së artikullit në një mesazh letrar që përcjell respekt për kontributin shkencor dhe njerëzor. Kështu, biografia, analiza kritike dhe poezia ndërthuren për të paraqitur një portret ku dija nuk ndahet nga mirënjohja dhe ku mendimi nuk shkëputet nga përgjegjësia ndaj njeriut dhe shoqërisë.

Në dritën e sa më sipër, ky studim thekson rëndësinë e dokumentimit të jetës së dijetarëve dhe mendimtarëve që kanë pasuruar jetën shkencore e kulturore, të njohjes së brezave të rinj me veprat e tyre dhe të evidentimit të dimensioneve njerëzore të marrëdhënieve dhe qëndrimeve të tyre. Studimi bën thirrje gjithashtu për zgjerimin e bashkëpunimit ndërmjet institucioneve shkencore e kulturore të Egjiptit dhe Kosovës, nxitjen e studimeve të përbashkëta, përkthimeve dhe dialogut akademik, me qëllim forcimin e mirëkuptimit të ndërsjellë dhe hapjen e perspektivave të reja të komunikimit ndërmjet dy popujve.

Në përmbyllje, vlera më e thellë e kësaj veprimtarie qëndron në ndërthurjen e shkencës me etikën, të dijes me përgjegjësinë, të përkatësisë kombëtare me hapjen qytetërimore. Urat e komunikimit ndërmjet Egjiptit dhe Kosovës do të vazhdojnë të forcohen për sa kohë që do të gjenden njerëz që i ushqejnë ato me dije, dialog dhe mirënjohje. Prandaj, ky artikull përbën një përpjekje për të dokumentuar një veprimtari shkencore që meriton vlerësim dhe për të dhënë një dëshmi intelektuale e njerëzore se ndikimi i dijetarëve mund t'i kapërcejë kufijtë e atdheut dhe të bëhet pjesë e kujtesës së përbashkët të popujve që i bashkojnë respekti i ndërsjellë dhe besimi në vlerën e dijes dhe të njeriut.